Sốt ở người có bệnh mạn tính: Nguy cơ cao hơn và những điều cần theo dõi

Sốt là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi chống lại nhiễm trùng. Ở người khỏe mạnh, sốt nhẹ do cảm cúm thường chỉ gây mệt mỏi và hết sau vài ngày nghỉ ngơi. Tuy nhiên, ở người có bệnh mạn tính (bệnh nền), một đợt sốt có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng nặng và dễ dẫn đến biến chứng hơn.

Vì sao sốt nguy hiểm hơn ở người có bệnh nền, bệnh mạn tính?

Một số nhóm nguy cơ bao gồm:

người mắc đái tháo đường (typ 1, typ 2)
người bị suy tim, bệnh mạch vành, tăng huyết áp lâu năm
người có bệnh phổi mạn tính (COPD, hen phế quản)
người suy thận mạn
người đang điều trị ung thư, hóa trị, xạ trị
người dùng thuốc ức chế miễn dịch, corticoid kéo dài, thuốc sinh học
người đã ghép tạng
người cao tuổi, yếu, suy dinh dưỡng hoặc có suy giảm miễn dịch khác

Ở người cao tuổi, nhiễm trùng nặng đôi khi không gây sốt cao, mà biểu hiện bằng lú lẫn, ngủ nhiều bất thường, ăn uống kém, ho hoặc té ngã nhiều hơn. Vì vậy, không nên chỉ nhìn vào con số trên nhiệt kế mà bỏ qua sự thay đổi toàn trạng.

Sốt như thế nào là nguy hiểm? Khi nào cần đến bệnh viện?

Ở người lớn, nhiệt độ từ khoảng 38°C trở lên thường được coi là sốt. Tuy nhiên, ở người có bệnh nền, mức độ nguy hiểm không chỉ phụ thuộc vào con số mà còn phụ thuộc vào thời gian sốt kéo dài bao lâu và có kèm "dấu hiệu báo động" hay không.

Bạn nên đi khám ngay hoặc đến khoa cấp cứu nếu có sốt kèm theo một trong các dấu hiệu sau:

khó thở, thở nhanh, thở gấp, phải ngồi dậy để thở, môi tím tái
đau ngực, hồi hộp trống ngực, phù chân nhiều hơn ở người có bệnh tim
lú lẫn, nói không rõ, ngủ li bì khó đánh thức, co giật
đau đầu dữ dội, cứng gáy, sợ ánh sáng
nôn ói nhiều, tiêu chảy nhiều, không uống được nước hoặc giữ nước trong người
tiểu rất ít, nước tiểu sậm màu, khát nhiều, môi khô gợi ý mất nước
xuất hiện chấm xuất huyết nhỏ li ti trên da, mảng bầm tím không rõ nguyên nhân
sốt sau khi truyền hóa chất, ở người suy giảm miễn dịch nặng hoặc sau ghép tạng

Nếu bạn không chắc có thể theo dõi tại nhà được hay không, hãy gọi điện cho bác sĩ điều trị hoặc cơ sở y tế gần nhà.

Những điều cần theo dõi khi bị sốt nếu có bệnh nền

Để an toàn hơn, người có bệnh mạn tính nên có sẵn một "kế hoạch ngày ốm" (sick day plan) do bác sĩ tư vấn.

1. Nhiệt độ: đo đúng cách và ghi lại

Hãy sử dụng nhiệt kế đáng tin cậy và đo ở cùng một vị trí mỗi lần. Ghi lại thời gian đo, nhiệt độ, thuốc hạ sốt đã dùng và cảm giác của bạn.

nên đo ít nhất 2 lần/ngày, hoặc khi cảm thấy nóng hơn bình thường
nếu sốt trên 38,5°C kéo dài nhiều giờ, hoặc không giảm sau khi dùng thuốc hạ sốt, nên đi khám

2. Lượng nước uống và lượng nước tiểu – phòng mất nước

Khí hậu nóng ẩm tại Việt Nam khiến nguy cơ mất nước khi sốt cao hơn. Nếu uống không đủ nước, bạn có thể tụt huyết áp, chóng mặt, suy thận nặng hơn.

Hãy chú ý:

uống từng ngụm nhỏ nhưng thường xuyên trong ngày: nước lọc, oresol pha đúng hướng dẫn, canh, cháo loãng
hạn chế nước ngọt có gas, nước tăng lực, rượu bia
quan sát nước tiểu: nếu tiểu ít hơn rõ, nước tiểu vàng sậm, nên nghĩ đến mất nước và đi khám sớm
với người suy tim hoặc suy thận, phải tuân thủ chặt chẽ lượng dịch bác sĩ cho phép

3. Hô hấp và tim mạch

Ở người có COPD, hen, hay bệnh tim, một đợt nhiễm trùng hô hấp kèm sốt có thể làm bệnh bùng phát nhanh.

nếu thấy khó thở tăng lên, thở nhanh, hụt hơi khi đi vài bước, cần đi khám sớm
ở người suy tim, cần chú ý phù chân, khó thở khi nằm, phải kê nhiều gối mới ngủ được
ở người bệnh phổi, hãy quan sát ho, đờm (màu sắc, số lượng) – đờm xanh, vàng hoặc có máu là dấu hiệu bất thường

4. Toàn trạng và tinh thần

Ở người cao tuổi, người suy kiệt, những thay đổi nhỏ như ăn uống kém đột ngột, lơ mơ, nói năng không mạch lạc, đi lại loạng choạng cũng có thể là dấu hiệu nhiễm trùng nặng, dù không sốt cao.

5. Những lưu ý riêng cho từng bệnh mạn tính

Nếu bạn bị đái tháo đường:

đo đường huyết thường xuyên hơn (ví dụ mỗi 2–4 giờ)
nếu đường huyết tăng cao nhiều lần, hoặc có cảm giác buồn nôn, đau bụng, mệt nhiều, nên kiểm tra ceton và đi khám
khi không ăn cơm được, có thể chia nhỏ bữa, uống sữa dành cho người đái tháo đường, cháo loãng
không tự ý ngưng insulin hay thuốc uống

Nếu bạn bị suy tim:

nên cân nặng mỗi sáng, sau khi đi tiểu và trước khi ăn uống
tăng cân nhanh trên 2 kg trong vài ngày có thể là dấu hiệu ứ dịch
khó thở tăng lên, phù chân, bụng chướng nhanh là lý do cần đi khám ngay

Nếu bạn bị suy thận mạn:

tuân thủ lượng nước và chế độ ăn theo hướng dẫn của bác sĩ thận
không tự ý dùng thuốc giảm đau, thuốc hạ sốt, đặc biệt là nhóm NSAID (như ibuprofen) nếu chưa hỏi ý kiến bác sĩ

Nếu bạn có COPD hoặc hen phế quản:

luôn mang theo bình xịt cắt cơn, thực hiện đúng kế hoạch hành động mà bác sĩ đã hướng dẫn
đi khám sớm nếu thấy khó thở tăng dần, ho nhiều hơn, đờm đổi màu

Nếu bạn suy giảm miễn dịch, đang hóa trị hoặc sau ghép tạng:

ở nhóm này, sốt từ khoảng 38°C trở lên có thể được xem là cấp cứu
hãy làm đúng theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa

Thuốc hạ sốt và lưu ý ở người có bệnh nền

Paracetamol

Paracetamol thường là lựa chọn đầu tay để hạ sốt, giảm đau. Tuy vậy, không được dùng quá liều ghi trên vỏ hộp và tránh dùng nhiều loại thuốc khác nhau có chứa paracetamol cùng lúc. Người có bệnh gan nên hỏi ý kiến bác sĩ.

Thuốc nhóm NSAID (như ibuprofen)

Nhóm này có thể ảnh hưởng tới chức năng thận, làm tăng huyết áp, giữ nước – không phù hợp cho người suy thận, suy tim. Ngoài ra, trong bối cảnh nghi ngờ sốt xuất huyết, nhiều tài liệu khuyến cáo không dùng aspirin hay NSAID vì nguy cơ chảy máu cao hơn.

Chuẩn bị trước mùa dịch và mùa mưa – chủ động bảo vệ bản thân

Kiểm tra và cập nhật các vắc xin cần thiết (cúm, COVID-19, phế cầu) theo chỉ định của bác sĩ
Lập sẵn kế hoạch ngày ốm cho từng bệnh nền: cần đo gì, uống bao nhiêu nước, khi nào phải đi khám
Chuẩn bị sẵn tại nhà: nhiệt kế, thuốc thường dùng, dụng cụ đo đường huyết, huyết áp theo chỉ định
Ghi lại số điện thoại của bệnh viện, bác sĩ điều trị, trạm y tế hoặc phòng khám gần nhà

"Sốt ở người có bệnh nền không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng cần được theo dõi sát và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường."

Lưu ý: Bài viết này mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và tư vấn trực tiếp của bác sĩ.