Nguyên nhân gây sốt: Từ nhiễm trùng đến viêm mạn

Ở Việt Nam, khi bị sốt nhiều người thường tự mua thuốc hạ sốt, uống nước chanh, nước gừng hoặc dùng mẹo dân gian trước khi nghĩ tới việc đi khám. Thực tế, sốt không phải là một bệnh riêng mà là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang chống lại một vấn đề nào đó – thường là nhiễm trùng, nhưng đôi khi lại là bệnh tự miễn, ung thư hoặc tác dụng phụ của thuốc.

Bài viết này giúp bạn hiểu rõ các nhóm nguyên nhân sốt thường gặp trong bối cảnh Việt Nam, đặc biệt là các bệnh lưu hành như sốt xuất huyết dengue, sốt rét, lao phổi…

Sốt là gì? Khi nào được coi là sốt

Nhiệt độ cơ thể bình thường khoảng 36,5–37,5 °C. Khi đo được từ 38,0 °C trở lên thường được coi là sốt; từ 39,0 °C trở lên là sốt cao.

Các mức nhiệt độ tham khảo:

Bình thường: 36,5–37,5 °C
Hơi sốt: 37,5–38,0 °C
Sốt: ≥ 38,0 °C
Sốt cao: ≥ 39,0 °C

"Sốt là triệu chứng, không phải chẩn đoán cuối cùng – quan trọng là phải tìm được nguyên nhân phía sau."

Phân biệt sốt với say nắng, sốc nhiệt

Trong sốt, trung tâm điều hòa thân nhiệt của cơ thể đặt "mức nhiệt mục tiêu" cao hơn để chống lại nhiễm trùng. Còn trong say nắng hoặc sốc nhiệt, cơ thể không tản nhiệt kịp. Tình trạng sốc nhiệt với thân nhiệt rất cao, lơ mơ, lú lẫn là cấp cứu y khoa cần đưa tới bệnh viện ngay.

Khi nào sốt là dấu hiệu nguy hiểm?

Đa số cơn sốt nhẹ do virus sẽ tự hết sau vài ngày. Tuy nhiên, tại các nước nhiệt đới như Việt Nam, sốt cũng có thể là biểu hiện đầu tiên của sốt xuất huyết dengue, sốt rét, nhiễm trùng huyết…

Bạn nên đi khám ngay hoặc tới khoa cấp cứu nếu:

Sốt rất cao (gần 40 °C hoặc hơn), uống thuốc không hạ, người li bì
Đau đầu dữ dội, cứng cổ, chói mắt (nghi viêm màng não)
Khó thở, đau ngực, nói sảng, co giật
Tay chân lạnh, da lốm đốm, mạch nhanh, huyết áp tụt (nghi nhiễm trùng huyết)
Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt
Người đang điều trị ung thư, dùng thuốc ức chế miễn dịch mà lên cơn sốt

Đặc biệt với sốt xuất huyết, cần cảnh giác nếu sốt cao liên tục 2–3 ngày kèm đau mỏi cơ, đau hốc mắt, buồn nôn, chấm xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng.

Cách nghĩ đơn giản để tìm nguyên nhân sốt

Bác sĩ thường dựa vào 3 yếu tố:

Thời gian sốt
Triệu chứng đi kèm
Yếu tố nguy cơ và hoàn cảnh sống

1. Thời gian sốt

Sốt cấp (vài giờ đến vài ngày): thường do nhiễm virus hoặc vi khuẩn cấp tính
Sốt kéo dài ≥ 5–7 ngày: cần nghĩ tới nhiễm trùng nặng, bệnh tự miễn, ung thư…
Sốt lặp lại nhiều đợt: có thể do bệnh tự miễn, nhiễm trùng mạn tính

2. Triệu chứng đi kèm

Sốt + ho/đau họng/sổ mũi → nhiễm trùng đường hô hấp
Sốt + tiểu buốt/đau hông lưng → nhiễm trùng đường tiết niệu
Sốt + tiêu chảy/nôn ói → nhiễm trùng đường tiêu hóa
Sốt + ban đỏ → có thể do virus hoặc dị ứng thuốc
Sốt + đau đầu dữ dội + cứng cổ → nghi viêm màng não
Sốt + đau khớp/sưng khớp → bệnh tự miễn, khớp
Sốt + mồ hôi đêm + sụt cân → cần nghĩ tới ung thư hoặc lao

3. Yếu tố nguy cơ

Đi du lịch vùng có sốt rét, sốt xuất huyết
Bị muỗi đốt, ve cắn
Tiếp xúc người bệnh
Ăn uống không đảm bảo vệ sinh
Đang dùng thuốc, mới tiêm vắc xin
Có bệnh nền, đang điều trị ức chế miễn dịch

Các nhóm nguyên nhân chính

Nhiễm trùng: phổ biến nhất (virus, vi khuẩn)
Bệnh tự miễn/viêm mạn: lupus, viêm khớp dạng thấp…
Ung thư: lymphoma, leukemia
Nguyên nhân khác: phản ứng thuốc, thuyên tắc mạch, rối loạn nội tiết

Người bệnh có thể làm gì?

Với sốt nhẹ không có dấu hiệu nguy hiểm: uống đủ nước, nghỉ ngơi, theo dõi. Có thể dùng paracetamol để hạ sốt theo liều khuyến cáo. Tránh dùng aspirin hoặc ibuprofen nếu nghi sốt xuất huyết do tăng nguy cơ chảy máu.