Hiểu đúng về sốt: Thân nhiệt bình thường, ngưỡng sốt và nguyên nhân thường gặp

Sốt là gì?

Sốt không phải là một bệnh riêng lẻ mà là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang phản ứng với một vấn đề nào đó – đa số là do nhiễm trùng. Ở người lớn, nếu đo nhiệt độ bằng nhiệt kế điện tử ở miệng, nách hoặc tai từ khoảng 38,0 °C trở lên, thường được coi là sốt. Khoảng 37,5–38,0 °C thường gọi là sốt nhẹ hoặc thân nhiệt tăng nhẹ.

"Sốt là cách cơ thể tự bảo vệ, nhưng điều quan trọng là phải nhận ra những dấu hiệu nguy hiểm."

Điều cần chú ý không chỉ là con số trên nhiệt kế mà là tình trạng chung: ăn uống được không, có khát nhiều, tiểu ít, khó thở, lơ mơ hay có phát ban bất thường hay không – đặc biệt ở trẻ nhỏ và người già.

Thân nhiệt bình thường là bao nhiêu?

Nhiều người quen với con số 37,0 °C là thân nhiệt bình thường, nhưng thực tế đó chỉ là giá trị trung bình. Thân nhiệt bình thường của người khỏe mạnh thường nằm trong khoảng 36,0–37,5 °C và có thể thay đổi theo từng người.

Thân nhiệt cũng thay đổi trong ngày, phụ thuộc hoạt động, tuổi, nội tiết và vị trí đo. Buổi tối thân nhiệt thường cao hơn buổi sáng. Ở trẻ em, thân nhiệt bình thường có thể cao hơn người lớn một chút.

Vì sao cơ thể bị sốt?

Khi virus, vi khuẩn hoặc tác nhân gây bệnh khác xâm nhập, hệ miễn dịch sẽ hoạt động và giải phóng các chất trung gian (pyrogen). Các chất này tác động đến vùng điều hòa nhiệt ở não (vùng dưới đồi), làm 'đặt lại' điểm điều hòa nhiệt độ lên cao hơn – giống như việc tăng nhiệt độ trên điều hòa.

Cơ thể cố gắng nâng thân nhiệt lên mức mới: mạch máu dưới da co lại, bạn thấy lạnh, nổi da gà, có thể run người để tạo thêm nhiệt. Khi thân nhiệt lên đến mức mới, bạn cảm thấy nóng, mặt đỏ và ra nhiều mồ hôi.

Nhiệt độ cao hơn giúp một số loại vi khuẩn, virus khó nhân lên hơn và một số tế bào miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn. Tuy vậy, sốt cao kéo dài có thể làm cơ thể mất nước, mệt nhiều và nguy hiểm hơn ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.

Những nguyên nhân sốt thường gặp ở Việt Nam

• Nhiễm virus đường hô hấp: cảm cúm, COVID-19, viêm họng, viêm phế quản…
• Nhiễm virus đường tiêu hóa: đau bụng, tiêu chảy, nôn ói
• Sốt siêu vi: cụm từ người Việt hay dùng khi trẻ hoặc người lớn sốt do virus, thường tự khỏi sau vài ngày nhưng vẫn cần theo dõi
• Sốt xuất huyết Dengue: sốt cao đột ngột, đau đầu, đau mỏi người, có thể kèm chấm xuất huyết dưới da – cần đi bệnh viện sớm
• Nhiễm trùng do vi khuẩn: viêm tai giữa, viêm phổi, nhiễm trùng tiểu…
• Sốt sau tiêm vắc xin: thường là sốt nhẹ trong 1–2 ngày và tự hết

Nếu bạn đang ở vùng có dịch sốt xuất huyết, sốt rét hoặc bệnh truyền nhiễm khác, hãy báo cho bác sĩ biết và không tự dùng thuốc kéo dài nhiều ngày.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Hãy liên hệ bác sĩ nếu:

• Sốt kéo dài hơn 3 ngày
• Nhiệt độ vượt quá 39,5 °C
• Có các dấu hiệu cảnh báo như khó thở, lơ mơ, nôn liên tục, hoặc phát ban
• Người bệnh là trẻ sơ sinh, người cao tuổi, hoặc có bệnh mạn tính