Sốt ở người lớn: Nguyên nhân, triệu chứng và cách tự chăm sóc an toàn

Ở Việt Nam, nhiều người lớn vẫn đi làm, đi công tác hoặc chăm sóc gia đình ngay cả khi đang sốt. Không ít người tự mua thuốc hạ sốt hoặc kháng sinh tại hiệu thuốc mà chưa hỏi ý kiến bác sĩ. Điều này có thể khiến bệnh nặng hơn hoặc che mờ những dấu hiệu nguy hiểm.

Sốt ở người lớn là gì?

Thân nhiệt bình thường ở người trưởng thành thường dao động khoảng 36–37,5°C. Khi nhiệt độ đo ở miệng từ 38,0°C trở lên, thường được coi là sốt. Sốt không phải là một bệnh riêng mà là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang chống lại nhiễm trùng hoặc tình trạng viêm.

Cách đo nhiệt độ chính xác

Đo ở miệng: tương đối chính xác ở người lớn, tránh đo ngay sau khi ăn/uống đồ nóng hoặc lạnh.
Đo ở nách: tiện nhưng thường thấp hơn thực tế khoảng 0,3–0,5°C.
Nhiệt kế điện tử đo tai/trán: nhanh, dễ dùng nhưng cần sử dụng đúng theo hướng dẫn.

Nguyên nhân thường gặp của sốt ở người lớn

Nhiễm trùng đường hô hấp

Cảm lạnh, cúm mùa: sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau nhức cơ, ho, sổ mũi, đau họng
COVID-19: sốt, ho khan, mệt mỏi; có thể kèm đau họng, tiêu chảy, mất mùi/vị

Nếu sốt kèm ho nhiều, khó thở, đau tức ngực – đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc có bệnh nền – cần nghĩ tới viêm phổi và đi khám sớm.

Nhiễm trùng đường tiêu hóa và tiết niệu

Viêm dạ dày – ruột: sốt kèm nôn, tiêu chảy, đau quặn bụng
Viêm bàng quang, viêm thận – bể thận: sốt, tiểu buốt, tiểu rắt, đau hông lưng

Sốt xuất huyết và bệnh nhiệt đới

Sốt xuất huyết Dengue rất phổ biến ở Việt Nam, đặc biệt vào mùa mưa. Bệnh thường khởi phát bằng sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, đau nhức mình mẩy, đau hố mắt, có thể nổi ban đỏ hoặc chấm xuất huyết trên da.

Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo dùng paracetamol để giảm đau, hạ sốt và tránh dùng aspirin hoặc ibuprofen vì làm tăng nguy cơ chảy máu.

Tổ hợp triệu chứng: khi nào cần chú ý?

Sốt + ho + khó thở + đau ngực: Có thể là viêm phổi – nên đến bệnh viện sớm
Sốt + đau đầu dữ dội + cứng cổ + sợ ánh sáng: Nghi viêm màng não – gọi cấp cứu ngay
Sốt + phát ban (đặc biệt ban tím không mất khi ấn): Có thể nhiễm trùng nặng – cấp cứu
Sốt + ớn lạnh + mệt lả: Có thể nhiễm trùng huyết – cần khám gấp
Sốt + tiểu buốt + đau hông lưng: Nghi viêm thận – nên đi khám sớm
Sốt + nôn/tiêu chảy + chóng mặt/khô miệng: Nguy cơ mất nước – uống nhiều nước

Tự chăm sóc an toàn tại nhà

Uống đủ nước và nghỉ ngơi

Uống nhiều nước: nước lọc, trà, nước trái cây pha loãng
Nếu buồn nôn: uống từng ngụm nhỏ thay vì nhiều một lúc
Nghỉ ngơi, tránh hoạt động gắng sức
Mặc quần áo thoáng, phòng mát vừa phải

Chườm mát

Có thể chườm mát bằng khăn ấm hoặc tắm nước ấm. Tránh tắm nước đá hoặc chà xát cồn.

Thuốc hạ sốt

Paracetamol: Liều thường dùng 500–1000 mg. Không quá 3–4 g/ngày.
Ibuprofen: Thường dùng 200–400 mg. Không quá 1200 mg/ngày nếu không có chỉ định bác sĩ.
Không dùng nhiều thuốc cùng chứa paracetamol để tránh quá liều.
Nếu nghi sốt xuất huyết: Không dùng aspirin hoặc ibuprofen.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Liên hệ bác sĩ nếu:

Sốt trên 39–39,5°C kéo dài hơn 1–2 ngày
Sốt trên 38°C kéo dài hơn 3 ngày mà không rõ nguyên nhân
Uống thuốc hạ sốt không hiệu quả
Có thêm triệu chứng: đau họng nặng, ho có đờm đặc, tiểu buốt

Gọi cấp cứu nếu có:

Khó thở, thở rít, môi tím
Lơ mơ, mất tỉnh táo, co giật
Đau đầu dữ dội, cứng cổ, sợ ánh sáng
Đau ngực hoặc đau bụng dữ dội đột ngột
Ban tím trên da không mất khi ấn
Dấu hiệu mất nước nặng: không tiểu, rất khô miệng, chóng mặt

Nhóm nguy cơ cao

Phụ nữ mang thai
Người suy giảm miễn dịch
Người có bệnh mạn tính nặng
Người cao tuổi, đặc biệt trên 75 tuổi

Câu hỏi thường gặp

Sốt có phải lúc nào cũng xấu?

Không. Sốt nhẹ thường là dấu hiệu hệ miễn dịch đang hoạt động. Quan trọng là nguyên nhân, cảm giác chung và thời gian sốt.

Tại sao sốt thường cao hơn vào ban đêm?

Thân nhiệt tự nhiên cao hơn vào buổi tối. Khi nhiễm trùng, xu hướng này rõ hơn.

Sốt do cúm hoặc COVID-19 kéo dài bao lâu?

Thường cải thiện trong 3–7 ngày nếu không biến chứng. Nếu sốt kéo dài hoặc nặng hơn, cần đi khám.